Pul nəzəriyyəsi

testwiki saytından
Naviqasiyaya keç Axtarışa keç

Pul nəzəriyyəsi — pulun iqtisadi sistemə təsirini öyrənən iqtisadi nəzəriyyə[1].

Pul nəzəriyyəsini ilk dəfə sistematik olaraq düşünən ingilis Ayzek Cerveyz "Dünya Ticarət Sistemi və ya nəzəriyyəsi" traktatında (1720) idi. Cerveyzin fikirləri italyan iqtisadçı Ferdinando Qaliani tərəfindən Della Moneta (1750) əsərində inkişaf etdirilmişdir.

Metal pul nəzəriyyəsi (XV-XVII əsrlər)

Valyutanın alıcılıq qabiliyyəti sikkənin hazırlandığı metal ilə müəyyən edilir. Buna görə, əskinaslar müstəqil pul kimi tanınmır, yalnız tam çəkili sikkələrin "təmsilçiləridir". Ən qiymətli sikkələr qiymətli metallardan (qızıl və gümüş) hazırlanır. Metalların zərb olunan nominalına görə deyil, təbii xüsusiyyətləri ilə əlaqəli yüksək dəyəri sayəsində dəyərlidirlər.

Nominalist pul nəzəriyyəsi (XVII–XVIII əsrlər)

Valyutanın alıcılıq qabiliyyəti onun nominalına, yəni sikkə və ya əskinasda göstərilən məbləğə görə müəyyən edilir. Yəni pul, dəyəri maddi məzmundan asılı olmayan, tamamilə şərti nominal əlamətlərdir[2].

Erkən nominalizmin ilk nümayəndələri ingilislər Corc Berkli (1685-1753) və Ceyms Denem-Stüart (1712-1780) idi. Onların nəzəriyyəsi aşağıdakı iki müddəaya əsaslanırdı: pul dövlət tərəfindən yaradılır, dəyəri təyin olunur və pul nominallarında ifadə olunur[3].

Nominalizmin daha da inkişafı (xüsusən Almaniyada) XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərinə təsadüf edir. Nominalizmin ən məşhur nümayəndəsi Alman iqtisadçısı Qeorq Fridrix Knapp (1842-1926) idi. Pul, onun fikrincə, dövlətin verdiyi alıcılıq qabiliyyətinə malikdir[4].

Nominalizmin təkamülü bu dövrdə Qeorq Knappın nəzəriyyəsini tam pullara deyil, kağız pullara söykənməsi ilə özünü göstərdi. Eyni zamanda, pul kütləsini təhlil edərkən yalnız dövlət xəzinədarlıqlarını (kağız pullar) və sövdələşmə fişlərini nəzərə alırdı. Kredit pullarını (banknotlar, əskinaslar, çeklər) araşdırmalarından kənarlaşdırdı və bu da kredit pulunun yayılması ilə bağlı konsepsiyasının uğursuz olmasına səbəb oldu[5].

Nominalistlərin əsas səhvi, yalnız qızıldan deyil, həm də əmtəənin dəyərindən kağız pulları cıraraq dövlət qanunları aktı ilə onlara "dəyər", "alıcılıq qabiliyyəti" bəxş etmələri idi[6].

Birinci Dünya müharibəsini maliyyələşdirmək üçün pul məsələsindən geniş istifadə edən Almaniyanın iqtisadi siyasətində nominalizm mühüm rol oynadı. Lakin 1920-ci illərdə Almaniyada hiperinflyasiya dövrü pul nəzəriyyəsində nominalizmin üstünlüyünə son verdi.

Müasir iqtisadçılar Qeorq Knappın əsas fikirlərini bölüşmürlər. Nominalizmdən əmək dəyəri nəzəriyyəsinin metal konsepsiyasının inkarını qoruyub saxlayaraq, pulun tərifini dövlətin fərmanlarında deyil, bazar münasibətləri sahəsində “faydalılığının”, alıcılıq qabiliyyətinin subyektiv qiymətləndirilməsi yolu ilə axtarmağa başladılar. Nəticədə kəmiyyət nəzəriyyəsi pul nəzəriyyəsində lider mövqe tutdu.

Pulun kəmiyyət nəzəriyyəsi (XVII əsrin sonu – XVIII əsrin əvvəli)

Nəzəriyyədə deyilir ki, bir valyutanın alıcılıq qabiliyyəti və qiymətlər dövriyyədəki pul miqdarı ilə müəyyən edilir.

C=SV, burada

C — pulun miqdarı, S — mal qiymətlərinin cəmi, V — pul dövriyyə sürəti.

Tədricən pulun kəmiyyət nəzəriyyəsi müasir iqtisadi nəzəriyyənin monetarist konsepsiyasına çevrildi.

İstinadlar

Şablon:İstinad siyahısı

Ədəbiyyat

Şablon:İqtisadiyyat mövzularda Şablon:Makroiqtisadiyyat

  1. ↑ • Robert Clower, 1967. "A Reconsideration of the Microfoundations of Monetary Theory," Western Economic Journal, 6(1), pp. 1-8.
       • _____, 1987. Money and Markets. Cambridge. Description Şablon:Vebarxiv and chapter-preview. Şablon:Vebarxiv
       • David Laidler, 1988. "Taking Money Seriously," Canadian Journal of Economics, 21(4), pp. 687–713.
       • _____, 1993. The Demand for Money: Theories, Evidence, and Problems, 4th ed. Description. Şablon:Vebarxiv
       • _____, 1997. "Notes on the Microfoundations of Monetary Economics," Economic Journal, 107(443), pp. 1213–1223.
       • Don Patinkin, 1965, 2nd ed. Money, Interest and Prices: An Integration of Monetary and Value Theory. New York: Harper and Row. Introduction to 1990 MIT edition (PDF Şablon:Vebarxiv), and 1991 evaluation Şablon:Vebarxiv by Stanley Fischer.
       • Michael Woodford, 2003. Interest and Prices: Foundations of a Theory of Monetary Policy, Princeton University Press. Description Şablon:Vebarxiv and Table of Contents. Şablon:Wayback Şablon:Webarchive.
  2. ↑ • Robert M. Townsend, 1980. "Models of Money with Spatially Separated Agents," in John H. Kareken and Neil Wallace, ed., Models of Monetary Economies pp. 265-303. Şablon:Wayback Şablon:Webarchive Federal Reserve Bank of Minneapolis.
       • Neil Wallace, 2001. "Whither Monetary Economics?," International Economic Review, 42(4), pp. p. 847 Şablon:Vebarxiv-869.
       • Ricardo Lagos and Randall Wright, 2005. "A Unified Framework for Monetary Theory and Policy Analysis," Journal of Political Economy, 113(3], pp. 463-84. Şablon:Wayback Şablon:Webarchive
  3. ↑ • James Tobin, 1969. "A General Equilibrium Approach To Monetary Theory," Journal of Money, Credit and Banking, 1(1), pp. 15-29. Şablon:Vebarxiv
       • _____ with Stephen S. Golub, 1998. Money, Credit, and Capital. Irwin/McGraw-Hill. TOC. Şablon:Vebarxiv
       • Stephen M. Goldfeld and Daniel E. Sichel, 1990. "The Demand for Money," in Handbook of Monetary Economics, v. 1, pp. 299-356. Outline.Şablon:Dead link Elsevier.
       • Subramanian S. Sriram, 2001. "A Survey of Recent Empirical Money Demand Studies," IMF Staff Papers, 47(3). International Monetary Fund. pp. 334-65. Şablon:Vebarxiv
  4. ↑ Milton Friedman, The New Palgrave: A Dictionary of Economics,1987 2008. "quantity theory of money." The New Palgrave Dictionary of Economics. 2nd Edition. Abstract. Şablon:Vebarxiv Arrow-page searchable preview Şablon:Vebarxiv at John Eatwell et al., 1989, Money: The New Palgrave, pp. 1-40.
  5. ↑ • Bennett T. McCallum, 2008. "Monetarism," Concise Encyclopedia of Economics, 2nd ed.
       • Phillip D. Cagan, 1987. "monetarism," The New Palgrave: A Dictionary of Economics, v. 3, pp. 492–97. Table of Contents. Şablon:Vebarxiv Reprinted in John Eatwell et al., 1989), Money: The New Palgrave, pp. 195 Şablon:Vebarxiv-205. Şablon:Vebarxiv
       • Jerome L. Stein, ed., 1976. Monetarism. Elsevier.
  6. ↑ • Benjamin M. Friedman, 2008. "money supply," The New Palgrave Dictionary of Economics, 2nd Edition. v. 5, pp. 745-51. Abstract. Şablon:Vebarxiv
       • Clark Warburton, 1966. Depression, Inflation, and Monetary Policy: Selected Papers, 1945-1953. Johns Hopkins Press. Evaluation in Anna J. Schwartz, Money in Historical Perspective, 1987.
       • Milton Friedman and Anna Jacobson Schwartz, 1963. A Monetary History of the United States, 1867-1960. Princeton. Page-searchable links to chapters on 1929-41 Şablon:Vebarxiv and 1948-60. Şablon:Vebarxiv
       • James Tobin, 1970. "Money and Income: Post Hoc Ergo Propter Hoc?" Quarterly Journal of Economics, 84(2), pp. 301-317. Şablon:Wayback Şablon:Webarchive
       • Christopher A. Sims, 1972. "Money, Income, and Causality," American Economic Review, 62(4), pp. 540-552. Şablon:Vebarxiv
       • _____, 1980. "Comparison of Interwar and Postwar Business Cycles: Monetarism Reconsidered," American Economic Review, 70(2), pp. 250 Şablon:Vebarxiv-257.
       • _____, 2011. "Statistical Modeling of Monetary Policy and its Effects" Şablon:Vebarxiv, Nobel Prize lecture.
       • John P. Judd and John L. Scadding, 1982. "The Search for a Stable Money Demand Function: A Survey of the Post-1973 Literature," Journal of Economic Literature, 20(3), pp. 993 Şablon:Vebarxiv-1023.
       • Christina D. Romer and David H. Romer, 1989. "Does Monetary Policy Matter? A New Test in the Spirit of Friedman and Schwartz,", NBER Macroeconomics Annual 1989, 4, downloadable at ch. 3 Şablon:Vebarxiv and at Journal of Monetary Economics, 1994, 34(1), pp. 75-88. Abstract. Şablon:Wayback Şablon:Webarchive
       • Dennis L. Hoffman, Robert H. Rasche, and Margie A. Tieslau, 1995. "The Stability of Long-run Money Demand in Five Industrial Countries," Journal of Monetary Economics, 35(2), pp. 317-339 Abstract.
       • Robert G. King and Charles I. Plosser, 1984. "Money, Credit, and Prices in a Real Business Cycle," American Economic Review, 74(3), pp. 363-380. Reprinted in Finn E. Kydland, ed., 1995. Business Cycle Theory, pp. 136-55. Şablon:Vebarxiv
       • Tack Yun, 1996. "Nominal Price Rigidity, Money Supply Endogeneity, and Business Cycles," Journal of Monetary Economics, 37{2}, pp. 345–70. Abstract.
       • Arturo Estrella and Frederic S. Mishkin, 1997. "Is There a Role for Monetary Aggregates in the Conduct of Monetary Policy?" Journal of Monetary Economics, 40(2), pp. 279-304. Abstract.
Mənbə — "https://az.wiki.beta.math.wmflabs.org/w/index.php?title=Pul_nəzəriyyəsi&oldid=746"